Gazali Muhammed

Müctehid idi. İctihadı, Şafii mezhebine uygun oldu. O kadar çok kitab yazdı ki, ömrüne bölününce, bir güne onsekiz sahife düşmekdedir. [484] de Bağdadda Nizamiyye üniversitesine profesör oldu. Hacca gidip gelince, Şamda profesörlük yapdı. Sonra Nişapurda profesörlüğü zorla kabul etdi. Kitabları çok kıymetlidir. Garb dillerine çevrilmekdedir. (Eyyühel-veled) kitabı arabidir. Farisi tercemesi, Bursada, Orhan camii kütübhanesinde mevcuddür. Bu kitabı, 1364 [m. 1945] de kurulmuş olan milletler arası ilm yayma (Unesco) teşkilatı tarafından 1370 [m. 1951] de fransızcaya, ingilizceye ve ispanyolcaya terceme edilerek, hepsi basılmışdır. [m. 1959] da, dört alman ordinaryüs profesörünün, Gazalinin kitablarını okuyarak, islam dinine aşık olduklarını ve imamın kitablarını almancaya çevirmekde olduklarını gazetelerde okuduk.

İmam-ı Gazaliye islam felesofu diyenler oluyor. Bu büyük imam, felesof değildir. Bir islam alimi, bir müctehid idi. Onun kitablarında mevdu hadis var sanan kimse, ya onu tanımıyan, din imamı ve müctehid ne demek olduğunu bilmiyen cahillerdendir. Yahud Ehl-i sünnete düşman olan vehhabilerin tuzağına düşmüş bir zevallıdır. İslam alimlerinin hiçbiri felesof değildir. Felesof, islam alimi olamaz. Nasıl ki, cam parçası pırlanta olamaz. İslam felesofu diye birşey yokdur. İslamiyyetde felsefe yokdur. Binüçyüzseksenüç 1383 [m. 1963] senesinde Pakistanda basılan (Mearif-üs-sünen) adındaki yedi cild kitabın birinci cildinde de (İslam alimlerine göre ruh cismdir. Eski yunan felsefecileri ruh cism değildir dedi. İmam-ı Gazali de böyle dedi. Onun felsefeye bağlılığı birçok yerde kendine hakim olmuşdur) diyor. Mücessimeden olan İbni Teymiyyenin ruh hakkındaki sözlerini, islam alimlerinin sözü diye yazarak koca Gazaliyi küçümsemek gafletine düşmekdedir. Arabi beş cild (İhya-ül-ulum) kitabı 1387 [m. 1968] senesinde Beyrutda ve farisi bir cild (Kimya-i seadet) kitabı Muhammed Şah Rıza Pehlevi zemanında 1374 [m. 1955] de Tahranda ve 1398 [m. 1977] de İstanbulda basılmışdır. Bu Ehl-i sünnet kitabının ve benzerlerinin Tahranda basılması ve Iranda Ehl-i sünnet medrese ve tekkelerinin açılması sebebi ile taşkın şiiler, Humeyni ismindeki bir ahundun teşvikı ile şaha karşı isyan ederek, Iranda Şii Cumhuriyyeti kurdular. (Dürret-ül-fahire) kitabının arabiden türkçeye tercemesi, (Kıyamet ve Ahıret halleri) ismi ile basılmışdır. Isa aleyhisselamın, Allahü tealanın kulu ve Peygamberi olduğunu vesikalarla isbat eden (Er-reddül-cemil li-üluhiyyet-i Isa bi-sarih-il İncil) kitabı, fransızca tercemesi ile birlikde, 1359 [m. 1939] senesinde Robert Chidiac tarafından Parisde basdırılmış, 1407 [m. 1986] da İstanbulda Hakikat Kitabevi tarafından, ikisi de ofset ile basdırılmışdır.